![\"Una](\"http:\/\/2025.redtransforma.intered.org\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/postulados-pedagogia-cuidados.jpg\")
<\/p>\nNos \u00faltimos anos, pux\u00e9ronse en evidencia tres realidades que, malia seren palpables, eran invisibles para a maior\u00eda dos seres humanos. A primeira, que a vida humana e a vida no planeta son s\u00f3 posibles nun tramado de interdependencias de ecosistemas no que as posibilidades de supervivencia dos seres humanos, coma as de calquera especie do planeta, est\u00e1n intimamente vinculadas co resto. Esa interdependencia posibilita a harmon\u00eda biol\u00f3xica e social do noso vivir, en tramados infinitos de cooperaci\u00f3n, coidado e solidariedade. A segunda, que os seres humanos afectamos de forma definitiva este tramado de interdependencias ao activaren din\u00e1micas de \u00abdesenvolvemento\u00bb depredadoras, mercantilistas e contaminantes, baixo o criterio equ\u00edvoco de que a natureza est\u00e1 ao servizo dos seres humanos e debe ser dominada por eles. A terceira, que esta visi\u00f3n de relaci\u00f3ns depredadoras e dominantes, que non son s\u00f3 dos seres humanos cara \u00e1 natureza, sen\u00f3n tam\u00e9n entre os seres humanos, levou \u00e1 creaci\u00f3n de guerras, pobreza, escravitudes, discriminaci\u00f3ns e violencias de diverso tipo.<\/p>\n
Estas tres realidades xeran desaf\u00edos en diversos campos da vida humana. No eido educativo, os desaf\u00edos son moitos. Alg\u00fans deles poden ser expresados en preguntas deste tipo: como se deben socializar as crianzas, adolescentes e mozos\/as neste sistema dominador-depredador para que non se reproduza esta perspectiva, sen\u00f3n, pola contra, unha na que predomine a solidariedade, o coidado mutuo, a cooperaci\u00f3n e, en definitiva, o amor entre os seres humanos?; como posibilitan as formas de socializaci\u00f3n desta nova perspectiva coidadora e cocreadora da vida, ao ser comunicada e promovida nestas novas xeraci\u00f3ns, o xurdimento dun novo paradigma que penetre na sociedade, a familia, a escola e cada ser humano?; que estratexias e t\u00e1cticas debemos impulsar para que sexa posible a socializaci\u00f3n neste novo paradigma nas instituci\u00f3ns educativas, de tal forma que se transformen os xeitos de xestionar o educativo, o curr\u00edculo, o co\u00f1ecemento, as relaci\u00f3ns na escola?<\/p>\n
<\/p>\n
Neste momento, \u00e9 posible constatar unha crise no sostemento da vida humana e non-humana que se reflicte no coti\u00e1, na r\u00faa, na familia, na sociedade e, de maneira especial, na escola. Porque resulta que, a\u00ednda que en moitos contextos esta responde \u00e1 l\u00f3xica capitalista, pode ser un lugar privilexiado polas posibilidades de transformaci\u00f3ns curriculares (ademais de na familia) para a educaci\u00f3n moral e \u00e9tica da nenez e a xuventude. Isto posibilitar\u00eda aprendizaxes cara \u00e1 convivencia non-violenta, o respecto da vida en todas as s\u00faas manifestaci\u00f3ns e o seu desenvolvemento integral.<\/p>\n
Unha das manifestaci\u00f3ns desta crise no sostemento da vida, e que penetra fondamente na escola, \u00e9 a desigualdade nas relaci\u00f3ns de x\u00e9nero reflectida na \u00abvisi\u00f3n androc\u00e9ntrica da cultura, da s\u00faa transmisi\u00f3n nos usos familiares e nos curr\u00edculos escolares; esta visi\u00f3n xerou e est\u00e1 a xerar humillaci\u00f3ns, violencia contra as mulleres, guerras nos pobos e entre Estados, subordinaci\u00f3n e minusvaloraci\u00f3n do considerado feminino\u00bb (V\u00e1zquez, Esc\u00e1mez e Garc\u00eda, 2012, p.\u00a010).<\/p>\n
Evidencia disto son os resultados de diversas investigaci\u00f3ns na escola, entre elas a realizada polo Instituto para a Investigaci\u00f3n Educativa e o Desenvolvemento Pedag\u00f3xico (IDEP). Nesta am\u00f3sase, entre as diversas contradici\u00f3ns e paradoxos da cultura escolar, que \u00aba escola imparte, a trav\u00e9s de imposturas e discursos nos espazos institucionais visibles, unha educaci\u00f3n para a igualdade dos sexos, mentres que nas din\u00e1micas coti\u00e1s promove unha educaci\u00f3n sexista\u00bb. As\u00ed o reflicten os resultados das enquisas realizadas a mozos e mozas de educaci\u00f3n secundaria de cinco instituci\u00f3ns educativas do \u00e1mbito p\u00fablico en Bogot\u00e1 (Colombia), nas que se vincula o feminino coa submisi\u00f3n, a delicadeza e o servilismo fronte aos homes e os ideais masculinos. Tam\u00e9n reflicten que a mocidade segue a valorar acriticamente o rol tradicional da muller-obxecto, do ser decorativo e reprodutor da especie.<\/p>\n
As mozas entrevistadas tam\u00e9n xulgan duramente a aquelas que se queren afastar destes roles femininos convencionais, censurando agudamente os seus af\u00e1ns de cambio, porque aprenderon a rexeitar aquelo que o sistema lles sinala como algo perigoso e antinatural. Por \u00faltimo, nesta investigaci\u00f3n evidenciouse a existencia dun grupo de adolescentes entrevistadas que exercen unha \u00abbrumosa\u00bb (e, \u00e1s veces, mal entendida) identificaci\u00f3n das posibilidades de equidade entre ambos os sexos buscando unha pretendida igualdade cos homes pola v\u00eda da imitaci\u00f3n dos seus comportamentos m\u00e1is deplorables.<\/p>\n
Ao mesmo tempo, e de forma paralela, obs\u00e9rvase que s\u00f3 unha minor\u00eda das estudantes constr\u00fae representaci\u00f3ns progresistas de x\u00e9nero, manifestadas estas nun aberto autorreco\u00f1ecemento de car\u00e1cter positivo da s\u00faa condici\u00f3n de mulleres e do novo rol que deben xogar como tales. Igualmente, ponse de manifesto que unha cantidade pequena, mais esperanzadora, de mozos entrevistados amosa unha construci\u00f3n de valoraci\u00f3ns positivas da muller e, en particular, das s\u00faas compa\u00f1eiras de estudo.<\/p>\n
En relaci\u00f3n coas representaci\u00f3ns do masculino, atop\u00e1ronse d\u00faas tendencias: unha, maioritariamente tradicional, e outra, minoritaria de car\u00e1cter progresista. A primeira tendencia amosa representaci\u00f3ns cuxa orientaci\u00f3n b\u00e1sica desvela unha permanencia dos valores patriarcais. Para este grupo, ser masculino presenta caracter\u00edsticas como ser forte, prepotente e camorrista. Estes mozos dist\u00e1ncianse de roles amables e receptivos por temor a seren catalogados como \u00abmaricas\u00bb ou covardes. As adolescentes, malia que na s\u00faa maior\u00eda predominan valoraci\u00f3ns tradicionais e terminan considerando de xeito determinista que \u00abas\u00ed son os homes\u00bb, si establecen algunhas distinci\u00f3ns nas que cuestionan os comportamentos agresivos destes. Por outra banda, unha pequena cantidade das e dos adolescentes considera que os homes deber\u00edan ser tenros, cari\u00f1osos, comprensivos\u2026 (Piedrahita e Acu\u00f1a, 2008, p. 15 e ss.).<\/p>\n
Os resultados desta investigaci\u00f3n po\u00f1en en evidencia que, nestas cinco instituci\u00f3ns educativas, como seguramente en moitas outras en distintos lugares do universo, te\u00f1en preponderancia os sistemas patriarcais que, ademais de seren formas de pensar o mundo e a quen o habita, se materializan en normas, estruturas sociais, formas de relacionarse e pr\u00e1cticas violentas que po\u00f1en as mulleres, e a todos aqueles grupos e persoas que se saian do seu esquema, en condici\u00f3n de desigualdade para o seu desenvolvemento na vida social. Unha destas formas violentas \u00e9 o fomento de prexu\u00edzos que son interiorizados e replicados (Giddens, 1991) mediante \u00abo pensamento estereotipado no que se utilizan categor\u00edas r\u00edxidas e inflexibles a partir das que se outorga sentido ao mundo e \u00e1s persoas\u00bb (Palacios, 2015, p. 75).<\/p>\n
Estes resultados tam\u00e9n po\u00f1en en evidencia que c\u00f3mpre volver, unha e outra vez, sobre o paradigma de x\u00e9nero que abriu a posibilidade de cuestionar as bases biol\u00f3xicas dos comportamentos masculinos e femininos, e entendelos como produtos culturais. A\u00ednda m\u00e1is, diversos intelectuais como Judith Butler, Gayle Rubin, Mar\u00eda Lugones e Michel Focault chegan a afirmar que o sexo, o x\u00e9nero e o desexo son construci\u00f3ns hist\u00f3ricas, pol\u00edticas, sociais e culturais que non est\u00e1n determinadas pola biolox\u00eda. De a\u00ed que sexa un imperativo deste momento destacar unha mirada relacional que busque superar as dicotom\u00edas que infravaloran as actividades femininas como natureza e cultura, traballo e familia, p\u00fablico e privado. E entender que a vida, as s\u00faas condici\u00f3ns e situaci\u00f3ns son transformables cara ao \u00abbenvivir\u00bb de se constru\u00edr desde a igualdade, a equidade e a xustiza.<\/p>\n
Daquela, que facer na escola?; como p\u00f3r en evidencia a contradici\u00f3n que sup\u00f3n que se promovan discursos sobre a igualdade dos sexos, mentres se te\u00f1en din\u00e1micas sexistas no coti\u00e1?; como posibilitar cambios e fondas transformaci\u00f3ns na cultura escolar que afecten \u00e1s formas de pensar, sentir e actuar dos adultos, primeiro, e das crianzas, adolescentes e mozos\/as, despois?; como p\u00f3r en evidencia os estereotipos, como unha construci\u00f3n social e cultural que pode e debe ser transformada, que promoven unha divisi\u00f3n do traballo en funci\u00f3n do sexo a partir da desigualdade social e econ\u00f3mica entre os sexos?; como facer congruente a acci\u00f3n da escola co verdadeiro e orixinal significado da educaci\u00f3n de facer aflorar e producir o crecemento de potencialidades innatas do ser humano, m\u00e1is al\u00f3 de preconcepci\u00f3ns sobre o que \u00e9 ser home ou ser muller.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Posibilitar na escola un novo paradigma na relaci\u00f3n entre os sexos, que se afaste do androcentrismo e o patriarcado sup\u00f3n considerar o feminino e as pr\u00e1cticas do feminino como parte do humano e do cidad\u00e1. Unha das pr\u00e1cticas de maior preponderancia asignada ao feminino \u00e9 o coidado, considerado como o centro da s\u00faa tarefa nas sociedades patriarcais.<\/p>\n
Ao coidado propio, ao coidado dos outros, do outro, non se lle asigna visibilidade, valor nin relevancia na sociedade, seguramente porque foi asignado como tarefa feminina. Isto trae necesariamente como consecuencia que non se entenda o coidado como parte do netamente humano, como parte das tarefas con carta de cidadan\u00eda e de relevancia no p\u00fablico, e ademais ensombrece a consciencia da interdependencia e a vulnerabilidade que fai posible a vida.<\/p>\n
As\u00ed que, comprender que o coidado dun mesmo, dos outros e outras, e do outro \u00e9 tarefa da humanidade no seu conxunto, nos permitir\u00e1 avanzar como sociedade, como tramado de ecosistemas de seres vivos, e de xeito moi especial no valor asignado ao coidado da vida como ben p\u00fablico. Para posibilitar este avance, ser\u00e1 daquela necesario abrir paso a unha nova pedagox\u00eda que posibilite aprender a coidar, valorar o coidado, valorar a quen coida e aprender a coidarse e a ser coidado.<\/p>\n